De schade van een Marathon

Omdat hardlopen steeds populairder is geworden kiezen ook steeds meer mensen voor de langste afstand. 42,195 km hardlopen doen veel mensen niet voor hun lol, maar omdat het een prestatie van jewelste is.  Het lijkt een martelgang voor je lichaam dat zijn weerga niet kent, maar is dat ook zo? Al sinds de oudheid zijn er gevallen bekend van mensen die zelfs het loodje leggen tijdens de marathon.  Pheidippides was de eerste die zou zijn gestorven tijdens de marathon. Een versie van het verhaal vertelt dat in 490 voor Christus hij al 240 km had gelopen om Sparta te hulp te vragen voor de oorlog tegen de Perzen. Toen hij terugkwam en de laatste 40 km van Marathon naar Athene had gelopen, stierf hij, net nadat hij in Athene was aangekomen en hij het nieuws van het slagveld  had overgebracht. Een tweede bekende anekdote over langdurige inspanning is het soldaten hart, beschreven door DeCosta tijdens de Amerikaanse burgeroorlog. Die klachten van pijn op de borst en vermoeidheid werden toegeschreven aan een vergroot hart als reactie op de zware inspanningen die een soldaat moet leveren. De symptomen die toen bij de soldaten voorkwamen zijn later steeds meer toegeschreven aan psychische problematiek. Er zijn dus vele anekdotes en verhalen over de gevaren van langdurige inspanning, wat er ook voor gezorgd heeft dat er veel onderzoek naar is gedaan.

Het voordeel van marathon lopen

Voordat we het lopen van een marathon kritisch tegen het licht gaan houden, moeten we nog even stilstaan bij de voordelen van lichaamsbeweging. Anders wordt het misschien een wel heel deprimerend stuk terwijl inspanning voornamelijk goed is voor de gezondheid. Er zijn diverse onderzoeken die laten zien dat regelmatige beweging beschermt tegen cardiovasculaire aandoeningen en  het sterftecijfer door hartaandoeningen vermindert1. Daarnaast  wordt het risico op een hartaanval of acute hartdood tijdens heftige inspanning significant verminderd door regelmatig te trainen. Wanneer men 1 of 2 keer in de week traint is het risico op een hartaanval tijdens  zo’n heftige inspanning bijvoorbeeld al 5 keer zo klein2.

De gevaren van een marathon

Een marathon die in redelijk normale omstandigheden , dus bijvoorbeeld niet in een extreem hete omgeving, wordt uitgevoerd kent twee belangrijke ernstige complicaties, namelijk acute hartdood en een hartinfarct . Acute hartdood wordt gedefinieerd als een abrupt verlies van het bewustzijn, ademen en bloedstroom dat onverwacht is en waar de dood op volgt; het hart stopt ineens met pompen van bloed. Een hartaanval is niet hetzelfde, maar kan wel, wanneer de dood heel snel na het begin van de hartaanval zijn intrede doet, een oorzaak zijn van een acute hartdood.  Een hartaanval houdt namelijk in dat door zuurstofgebrek in het hart(meestal doordat er een vat dichtzit)er hartspierweefsel afsterft. Voor het risico hierop tijdens een marathon geldt dat dit heel klein is voor gezonde mensen en iets groter is voor mensen die bekend zijn met een cardiovasculaire aandoening. Absolute getallen zijn moeilijk te geven, omdat het aantal doden zo klein is en daardoor kans een grote rol speelt in de cijfers. Een onderzoek uit 2012 over  marathons in de Verenigde Staten in het eerste decennium van deze eeuw liet een sterftecijfer zien van 1 per 100 000 deelnemers 3.  Verreweg het grootste deel van die slachtoffers viel in het laatste deel van de marathon. Tevens nam het aantal doden per  mannelijke deelnemer de laatste 5 jaar toe. Een mogelijke verklaring daarvoor leggen ze in het feit dat er mogelijk meer deelnemers met onderliggende hartaandoeningen meedoen door de toename van populariteit van de marathon bij een breder publiek. Maar zoals al eerder opgemerkt moet daar voorzichtige conclusies aan worden gebonden gezien het kleine aantal slachtoffers per deelnemer, waardoor toeval een belangrijke factor is. Overigens was een  duidelijke beschermende factor voor het overleven van een hartstilstand de aanwezigheid van snelle reanimatie, wat nog maar eens laat zien dat reanimatie trainingen van levensbelang zijn ook bij grote sportevenementen.   Een andere studie die de marathons van London onderzocht kwam tot een getal van 1 op de 80 000 deelnemers met acute hartdood, en vergeleek dat cijfer met het risico van motorrijden. Een zelfde tijd op de motor zitten gaf een 3-4 keer zo grote kans op overlijden vergeleken met een marathon lopen4.  Het mooie van deze vergelijking is dat het de cijfers in een perspectief zet.

Cardiale veranderingen

Dat  het lopen van een marathon ook voor het hart een grote prestatie is, blijkt wel uit het feit dat allerlei eiwitten uit de hartspier en hartspiergerelateerde hormonen hogere waardes laten zien in het bloed na het lopen van een marathon.  Troponine en BNP stijgen namelijk na een hevige inspanning. Stijging van troponines kennen we als kenmerk van een hartinfarct en een stijging van het BNP wordt gezien bij hartfalen. Niet gek dus dat er de laatste jaren een heleboel studies zijn geweest naar de hartschade van extreme inspanning zoals een marathon.  Een recente studie met een MRI techniek om schade in de hartspier door zuurstoftekort aan te tonen (het proces dat gebeurt tijdens een hartaanval), vond geen spierschade door zuurstoftekort. Er wordt geconcludeerd dat de stijging van de troponines een andere oorzaak heeft dan hartspiercellen die kapot zijn gegaan5,6. De hogere drukken die langdurig tijdens een marathon in het hart aanwezig zijn rekken mogelijk de wanden van de spiercellen op, waardoor er troponines uit weg kunnen lekken. Overigens kunnen die hogere drukken ook een oorzaak zijn van de stijging van het BNP. Langdurig hogere drukken en rek van de hartspier zoals bij hartfalen het geval is (het hart kan het bloed niet goed wegpompen)  stimuleren de aanmaak van dit hormoon. Omdat dit ook het geval is tijdens een marathon (het hart moet meer bloed rondpompen, dus de drukken in het hart zijn hoger) kan dit een oorzaak zijn van de verhoging van BNP na een marathon. Echter al deze verhogingen zijn maar tijdelijk, zo zijn de troponines 24 uur na een marathon al weer tot normale waardes teruggekeerd, wat ook een aanwijzing is dat de veranderingen maar tijdelijk zijn.

Lange termijn

We weten echter dat langdurig duursporten op de langere termijn wel tot veranderingen in het hart leidt. Het hart wordt groter om meer bloed te kunnen rondpompen, wat ook wel een sporthart wordt genoemd. In het verleden is de mogelijkheid geopperd, dat de rechter kamer van het hart vergroot en daardoor hartritmestoornissen veroorzaakt die in uitzonderlijke gevallen tot een acute hartdood kunnen leiden. Dit is bij sommige professionele duursporters, met heel veel trainingsuren wel vastgesteld. Een onderzoek uit 2012 van Wilhelm et al. keek  naar amateur lopers met een trainingsomvang van 6.6 uur +/- 3.4 uur per week die al meerdere marathons hadden gelopen. Zij bestudeerden of het lopen van veel marathons invloed had op de grootte van de kamers en de boezems van het hart. Er was een effect op de grootte  van de boezems, maar niet op die van de kamers van het hart te zien. Verder  waren er  geen ritmestoornissen in de kamers van het hart, wat belangrijk is, omdat ritmestoornissen van de kamers van het hart tot een acute dood kunnen leiden7. Hoewel dit onderzoek niet gebruik maakte van de meest geavanceerde beeldtechnieken geeft het wel een indicatie, er lijken dus bij amateursporters op langere termijn enkel veranderingen in de boezems van het hart te zijn. Dat zou hoogstens het risico op boezemfibrilleren op latere leeftijd wat kunnen vergroten. Boezemfibrilleren is een bekende aandoening bij oudere mensen en vraagt om het slikken van antistolling om complicaties te voorkomen. In de studie kwam dit bij 3.3 % van de personen voor, wat hoger is dan een vergelijkbare groep die niet hardloopt. Dit valt mijn inziens alles sinds mee, omdat de aandoening relatief mild is en nog steeds maar een beperkt aantal mensen treft.

De uitersten

Er zijn aanwijzingen dat veel trainingsuren met een hoge intensiteit het risico op een acute hartdood vergroten. Bij sommige (professionele) sporters zijn er veranderingen van de kamers van het hart, van de kleppen en grotere aderen  die de kans op gevaarlijke ritmestoornissen en hart en vaat ziekten juist vergroten.  In juni van 2012 werd er melding gemaakt van een studie die aan zou tonen dat een marathon lopen slecht zou zijn voor je gezondheid. Het gaat hier om een review uitgegeven door de Mayo Kliniek8. Een review is een artikel dat alle wetenschappelijke literatuur van een bepaald onderwerp behandelt en daar conclusies uittrekt. Hun conclusie is dat extreme duursport(veel trainingsuren) het risico op hartaandoeningen wat vergroot. Alles staat of valt bij deze  conclusie wat er wordt bedoeld met extreme duursport. Het artikel zelf bespreekt alle onderzoeken die een verhoogd risico laten zien bij extreme duursporten, maar vergeet de onderzoekspopulaties (hoeveel uur trainen, welke intensiteit enz.)in elk artikel goed te beschrijven. Daarnaast worden de onderzoeken die het tegendeel laten zien onderbelicht. Ten slotte zijn er ook nog eens foutieve interpretaties van resultaten te zien zoals blijkt uit een ingezonden brief als reactie op het artikel. In elk geval blijft een interessant doel voor toekomstige onderzoeken het vaststellen van het omslagpunt in omvang en intensiteit van training en wedstrijden tussen een positief effect en negatief effect op de gezondheid.

Spier skelet systeem.

Het risico op blessures bij hardlopen is sowieso al redelijk groot. De cijfers lopen nogal uiteen, maar onderzoeken tonen aan dat 26-92% van de hardlopers jaarlijks last krijgt van blessures9. Een onderzoek naar de deelnemers van de marathon van Rotterdam in 2005 leverde op dat 18 % van de ondervraagden last had van een blessure aan de benen tijdens het lopen  en dat komt redelijk overeen met onderzoeken naar andere marathons. Een week na de marathon kon 88 % van de geblesseerden echter zijn dagelijkse bezigheden weer uitvoeren. Is dat veel? 1 op de 5 hardlopers krijgt dus last van een blessure aan de benen tijdens de marathon die invloed heeft op zijn lopen. Daarnaast had de helft van de ondervraagden in het jaar trainen voorafgaand aan de marathon van Rotterdam een hardloop gerelateerde blessure doorgemaakt. In een jaar trainen en voorbereidingswedstrijden werd dus maar door iets meer dan twee keer zoveel mensen een blessure opgelopen als tijdens een inspanning van een paar uur (de marathon). Dit betekent dat de marathon erg blessuregevoelig is, in mijn ogen. Aan de andere kant was de invloed van deze blessures op het dagelijkse leven betrekkelijk klein. Als je bekijkt wat voor een prestatie het is als je de marathon uitloopt, kan ik me heel goed voorstellen dat je dat risico voor lief neemt. Hardlopen is gewoon een belastende sport voor je spieren en gewrichten op korte termijn en een marathon is een extreem voorbeeld daarvan. Hardlopen betekent om leren gaan met blessures.

 Risico op artrose

Omdat zoals hierboven vermeld bij het hardlopen veel blessures voorkomen, wordt vaak gedacht dat op langere termijn veel hardlopen een groter risico geeft op artrose in de heupen en de knieën. Ook omdat de belasting en de klappen in die gewrichten bij een hardloopwedstrijd toch erg groot is. Onderzoeken hiernaar spreken elkaar tegen en er kan dus niet een hele duidelijke conclusie aan worden gebonden. De laatste jaren verschijnen er echter steeds meer onderzoeken die laten zien dat er geen verhoogd risico is op artrose bij lange afstandlopers bestaat10. Het zou mogelijk zelfs een beschermende factor kunnen zijn, omdat het lichaam de gewrichten aanzet tot het verhogen van hun absorptievermogen voor schokken. Er is wel een kanttekening te plaatsen en dat gaat over het lopen met eerder opgelopen trauma aan de meniscus of de banden. Artrose na een dergelijk trauma komt bij sporters veel voor en voor die groep moet dus gekeken worden wat wel en niet verstandig is om te doen. Verder blijft het natuurlijk van belang dat mensen niet door blijven lopen met blessures (je gaat anders lopen door de pijn waardoor er een andere belasting van de gewrichten is) en dat mensen goed schoeisel hebben. Tenslotte moet je voldoende hebben getraind alvorens  aan een marathon te beginnen, om ook de gewrichten voor te bereiden op deze inspanning. In het kort betekent een goede voorbereiding en een gezond lichaam waarschijnlijk dat er ook geen verhoogde kans op artrose is door het lopen van een marathon.

Gewicht en het risico op blessures.

Interessant is een artikel dat kijkt naar de blessures aan de benen en het BMI van de deelnemers in een marathon. Er was geen verband tussen het BMI en het aantal blessures. Dikke mensen hadden dus niet perse meer blessures vlak voor en tijdens de marathon. De gedachte achter dit onderzoek was, dat we weten dat artrose in het algemeen vaker bij dikke mensen voorkomt dan bij slanke mensen. Kennelijk zegt dit echter niets over het aantal blessures in de marathon. Verklaringen daarvoor zouden kunnen zijn dat de zwaardere mensen zachter lopen en daardoor een minder grote aanslag op het lijf krijgen. Tevens kan de trainingsomvang  en met name de  intensiteit lager bij dikke mensen zijn in de aanloop naar de marathon. Het hier genoemde onderzoek had wel voornamelijk vrouwen in haar populatie, wat de uitslag natuurlijk beïnvloed kan hebben11.

Conclusie

Dat er veel onderzoek naar de marathon wordt gedaan blijkt wel uit de hoeveelheid referenties die in dit stuk staan, en dan heb ik me nog ingehouden. Er zijn een heleboel cijfers en resultaten van onderzoek naar de risico’s van een marathon. De conclusie na deze opsomming van feiten blijft natuurlijk een beetje subjectief. Het is dan ook aan de lezer om zelf een conclusie te trekken. De risico’s verbonden aan een marathon zijn allemaal kansberekeningen en percentages,  voor de een weegt het ene zwaarder dan het ander. Echter een marathon blijft een fantastisch evenement en prachtige prestatie dus dat je daarbij wat aanvaardbare risico’s neemt op blessures zou in mijn ogen je niet tegen moet houden. Wat  wel duidelijk is, is dat de marathon voor een gezond  hart een belasting is die het aankan. Laat de angst op een hartaanval een deelname dan ook niet in de weg staan. Ook op langere termijn is het voor het hart van een recreant niet gevaarlijk om te doen.  Echter de kans op pijn in de benen blijft onverminderd groot en daar zal dus iedere deelnemer aan een marathon rekening mee moeten houden.

Referenties:

1)Thompson PD et al., Exercise and Acute Cardiovascular Events.Placing the Risks Into Perspective.

A Scientific Statement From the American Heart Association,Council on Nutrition, Physical Activity, and Metabolism and the Council on Clinical Cardiology. Circulation. 2007; 115: 2358-2368.

2) Mittleman MA, Maclure M, Tofler GH, Sherwood JB, Goldberg RJ, Muller JE, Triggering of acute myocardial infarction by heavy physical exertion. Protection against triggering by regular exertion. Determinants of Myocardial Infarction Onset Study Investigators.N Engl JMed. ,1993 ; 329(23):1677-83

3)Kim JH et al. Cardiac Arrest during Long-Distance Running Races. N Engl J Med 2012; 366: 130-40

4) Tunstall Pedoe DS, Marathon Cardiac Deaths, The London Experience. Sports Med 2007; 37 : 4-5

 5) Trivax JE, Franklin BA, Goldstein JA, Chinnaiyan KM, Gallagher MJ, deJong AT, Colar JM, Haines  DE, McCullough PA, Acute cardiac effects of marathon running. J Appl Physiol 2010; 108: 1148-1153.

6) Scharhag J, George K, Shave R, Urhausen A, Kindermann W,  SCHARHAG, Exercise-Associated Increases in Cardiac Biomarkers. Med. Sci. Sports Exerc. 2008; 40 (8): 1408–1415.

7) Wilhelm M, Roten L, Tanner H, Schmid JP, Wilhelm I, Saner H, Long-Term Cardiac Remodeling and Arrhythmias in Nonelite Marathon Runners. Am J Cardiol 2012; 110: 129–135

8) O’Keefe J, Patil HR, Lavie CJ, Magalski A, Vogel RA,  McCullough PA, Potential Adverse Cardiovascular Effects FromExcessive Endurance Exercise. Mayo Clin Proc. 2012;87(6):587-595

9) Van Middelkoop M, Kolkman J, Van Ochten J, Bierma-Zeinstra  SMA, Koes B, Prevalence and incidence of lower extremity injuries in male marathon runner. Scand J Med Sci Sports 2008; 18: 140–144.

10) Cymet TC, Sinkov V, Does Long-Distance Running Cause Osteoarthritis?. J Am Osteopath Assoc. 2006; 106(6):342-5

11) Vadeboncoeur TF, Silvers SM, Taylor WC, Shapiro SA, Roth JA, Diehl N, Mahoney SM, and Mohseni MM, Impact of a High Body Mass Index on Lower Extremity Injury in Marathon/Half-Marathon Participants. Journal of Physical Activity and Health, 2012; 9: 96 -103

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *